لجبازی در کودکان

یکی از مهمترین موضوعاتی که والدین با آن رو­به‌­رو هستند، لجبازی کودکان می­‌باشد. کودکان لجباز، با نادیده‌­گرفتن خواسته­‌های دیگران و بی‌­اعتنایی، سعی در برآورده کردن خواسته­‌های خود به هر قیمتی دارند. آن­ها اغلب دیگران را وادار به انجام کاری می‌­کنند که خود دوست دارند و درواقع برای به کرسی نشاندن حرف خود، دست به هرکاری (قشقرق، دعوا، بحث) می­‌زنند. کودکان لجباز، به شدت حساس هستند و در صورتی که خواسته­‌های آن­ها عملی نشوند به شدت عصبانی می­‌شوند.

لجبازی در کودکان

در روند طبیعی رشد کودک، وقتی نوزادان گرسنه هستند و یا خود را خیس کرده­‌اند گریه می‌­کنند، این یک واکنش طبیعی است. هرچه کودکان بزرگتر می‌شوند از آن­ها انتظار می­‌رود که  به جای گریه و جیغ، از کلمات برای بیان خواسته­‌ها و ابراز احساسات خود استفاده کنند و بتوانند به تعویق افتادن خواسته‌­هایشان را تحمل کنند و توقع داریم یاد بگیرند که در برخی شرایط، خواسته‌ها و نیازهای دیگران به خواسته‌­ها و نیازهای آن­ها ارجحیت دارد.

لجبازی دوره نوپایی (سن 12 تا 24 ماهگی)

ریشه لجبازی در دوره‌­ی نوپایی به اعلام نیاز استقلال بچه­‌ها در این سن برمی­‌گردد. برای مثال در این سن، وقتی پدر و مادر به کودک خود می­‌گویند “بیا این­جا”، پاسخ می­‌شنوند “نه”، کودک نوپا پس از آن متوجه می‌­شود که مایل است از خودش اطاعت کند نه از دستورات پدر و مادر، این کشف برای بچه­‌ها بسیار هیجان‌­انگیز است و هر زمان که فرصتی به دست آورند این بازی را تکرار می­‌کنند، زیرا کودکان بسیار خوشحال می‌­شوند که دریابند خودشان فرماندهی بدنشان را در اختیار دارند. بنابر این لجبازی در این دوران بخشی از فرایند رشدی کودک محسوب می‌­شود و طبیعی است.

لجبازی به معنای واقعی

گاهی کودک کاری را که شما می‌­خواهید انجام نمی‌­دهد، چون می­‌خواهد کار دیگری بکند. او به رختخواب نمی­‌رود چون می­‌خواهد بازی­‌اش را تمام کند. این لجبازی نیست که باعث دردسر می­‌شود، فقط یک اختلاف سلیقه است. یک توافق مثل “پنج دقیقه دیگر” بهتر از فریاد زدن “کاری را که گفتم بکن” است. گاهی کودک کاری را که شما می‌­خواهید نمی­‌کند، چون نمی­‌فهمد چه می­‌خواهید. با گفتن اینکه تا پایان خوردن ناهار سر میز بماند، کودک ممکن است با خالی شدن بشقاب‌ش از سر میز برود. او درک نمی­‌کند باید تا وقتی ناهار همه تمام شود باید سر میز بماند. او نافرمانی نکرده است، بلکه موضوع را نفهمیده است. گاهی کاری را که شما می­‌خواهید نمی­‌کند، چون می­‌خواهد شما را اذیت کند. به کودک می­‌گویید کتاب جدیدتان را دست نزند، او هم مستقیما به سراغش می­‌رود. این تلاشی آگاهانه برای تحریک شماست. این و فقط همین، نه بقیه مثال­‌ها لجبازی واقعی هستند.

لجبازی در کودکان

علت لجبازی کودکان چیست؟­

1خلق و خوی دشوار (دمدمی مزاج)

بعضی از کودکان از بدو تولد بدخلق و حساس هستند. به طوری که مدام از خلق آرام به خلق طوفانی نوسان دارند و بواسطه‌ی همین خلق­‌وخوی دشوار بسیار انعطاف‌­ناپذیر بوده و با شرایط و موقعیت‌های جدید به سختی سازگار می­‌شوند. برای مثال کودکان با خلق و خوی دشوار وقتی تصمیمی می­‌گیرند، تقریبا غیرممکن است که نظرشان عوض شود. همچنین یک ناراحتی کوچک ممکن است این کودکان را آشفته و از کنترل خارج کند.

2مشکل در یکپارچگی حسی

کودکان لجباز در پردازش اطلاعات حسی دچار مشکل‌اند و به همین دلیل به تحریکات حسی واکنش شدید و منفی نشان می­‌دهند. برای مثال، کودکان لجباز ممکن است تحمل نداشته باشند کودکی به آن­ها دست بزند یا اینکه نمی­‌توانند حضور بیش از یک بچه را در زمین بازی تحمل کنند.

3-ناتوانی در درک احساسات و افکار دیگران و عدم همدلی

کودکان لجباز می‌­دانند که خودشان چه احساساتی دارند و چه می­‌خواهند، اما نمی­‌توانند احساسات دیگران و چیزهایی که آن­ها می­‌خواهند را درک کنند. برای مثال، این کودکان، نمی‌­توانند شرایط والدین را درک کنند و حتی اگر والدین آن­ها مریض باشند باز توقع دارند که هر وقت که می­‌خواهند آن­ها با او بازی کنند. به دلیل عدم همدلی در کودکان لجباز، ارتباط برقرار کردن با آن­ها دشوار است. تحسین و تشویق، چندان توجه آن­ها را جلب نمی­‌کند. برای مثال، “خیلی کار خوبی کردی” که میز را تمیز کردی،” توجه کودک را جلب نمی‌­کند، اما یک والد عصبانی که فریاد می­‌زند “ده بار بهت گفتم شلوارت رو بپوش” توجه آن­ها را جلب می­‌کند.


مقاله پیشنهادی: « فرزندپروری چیست؟ | 10 گام تا فرزندپروری موفق»


4-ضعف در حل مسئله

کودکان لجباز وقتی ناراحت می­‌شوند، آنقدر در هیجان غوطه‌­ور می­‌شوند که کاملا غیر منطقی می‌­شوند. در واقع کودک می­‌خواهد دیگران اوضاع را رو به راه کنند چرا که خودش توانایی حل مسئله را ندارد.

5-سبک­‌های فرزندپروری ناسازگارانه والدین

برای مثال والدینی که هر کاری که فرزندشان از آن­ها می­‌خواهد فورا انجام می­‌دهند، احساس حق­‌ به‌ ­جانب بودن را در فرزندانشان ایجاد کرده و آن­ها را پرتوقع بار می‌آورند. از طرفی دیگر هم وقتی والدین قوانین سفت و سختی برای کودکان وضع می­‌کنند کودکان احساس طردشدن و دوست داشتنی نبودن می­‌کنند و باعث خشمگین و لجباز شدن آن­ها می­‌شوند.

6-رویدادهای محیطی استرس‌­زا 

رویدادهایی مثل تولد فرزندی دیگر، مهد کودک رفتن کودک، طلاق والدین، مرگ عزیزان همه عواملی هستند که می­‌توانند ناراحتی زیادی در کودکان ایجاد کنند و آن­ها را بی­قرار کنند، در نتیجه با لجبازی کردن ،ناراحتی خودشان را بر سر دیگران خالی می­کنند.

همگی این عوامل، کنارآمدن با دیگران را برای کودک لجباز دشوار می­کنند. چنین کودکی در تلاش برای کنترل محیط خود، به راحتی نافرمان و لجباز می شود. برای کمک به کودک، مشاوره لاین به والدین توصیه می­کند، این آسیب­‌پذیری کودک را درک کنند و به کودک یاد دهند که همکاری کند و انعطاف‌پذیر باشد.

تکنیک­‌هایی که مشاور لاین به والدین دارای کودک لجباز توصیه می­‌کند

1-به رفتارهای مثبت کودکتان توجه کنید. 

به جای گفتن دختر خوب و پسر خوب به فرزند خود، به او بگویید کدام کار او خوب بوده است. به رفتارهای مثبت کودک توجه کنید و حرف­‌شنوی او را تحسین کنید «خیلی خوشم آمد که کت­ات را آویزان کردی». با توجه به حرف­ شنوی کودک، می­ توانید لجبازی و نافرمانی کودک را کاهش دهید. همچنین به جای استفاده از جملات منفی، از جملات مثبت استفاده کنید. برای مثال «لطفا دستم را بگیر» به جای «ندو». از آن­جایی که تعداد بدرفتاری‌ها در کودکان لجباز زیاد می­‌باشد، بهتر است در ایتدا روی یک رفتار کودک تمرکز کنید و رفتارهای دیگر کودک را نادیده بگیرید.

2-زمانی را به وقت گذرانی با کودکتان اختصاص دهید.

اختصاص زمانی معین به کودک و توجه مستمر به او باعث کاهش بدرفتاری در کودکان لجباز می­ شود. زیرا بسیاری از بد رفتاری­های کودکان لجباز به این موضوع مربوط می­‌شوند که آنها می­‌خواهند مرکز توجه باشند. در هنگام تعامل با کودک، به­‌خاطر داشته باشید که آن­ها با بزرگسالان متفاوت‌­اند. پیاده­‌روی برای آن­ها با آنچه ما پیاده‌­روی می­دانیم، فرق دارد. ممکن است که کودک خردسال یک هزارپا ببیند و پنج دقیقه بایستد و آن را تماشا کند. یک کودک بزرگتر ممکن است بخواهد بداند که چرا برگ­‌ها زرد می­‌شوند. خیلی مهم است که والدین سرعت‌شان را با کودک تنظیم کنند و به کودک زمان دهند تا اطرافش را مشاهده کند. اغلب والدین، کودکان را وادار می‌­کنند تا با برنامه‌­های آن­ها سازگار شوند. عجیب نیست که آن­ها هم خشمگین و لجباز می­‌شوند.

وقتی می­‌خواهید فرزندتان کاری را انجام بدهد. خواسته‌­ی خود را به صورت درخواست بیان نکنید (برای مثال نگویید ممکن است به گربه غذا بدهی؟). وقتی فرمان خود را به صورت درخواست بیان می‌­کنید. به او حق انتخاب می­‌دهید. به همین دلیل به خودش حق می‌­دهد بگوید «نه». تا می‌­توانید به فرزند خود حق انتخاب بدهید ولی نه وقتی می­‌خواهید کار خاصی انجام دهید.

رزرو نوبت مشاوره آنلاین

3-تکنیک‌­‌های خودآرام‌­سازی را به کودکتان بیاموزید. 

راهبردهای مختلفی برای آرام کردن کودکان لجباز وجود دارد. برای مثال، نوزادان با مکیدن انگشت، بغل کردن یک عروسک نرم یا یک پتوی گرم آرام می شوند. برای کودکان بزرگتر، آرام کردن می­‌تواند به این شکل باشد که کودک با انجام دادن فعالیتی دیگر توجه خود را منحرف کند. نوع این فعالیت‌­ها به سلیقه خود کودک انتخاب می­‌شود مثلا بعضی کودکان با گوش کردن و یا خواندن کتاب داستان آرام می­‌شوند بعضی دیگر با نوازش کردن یک حیوان خانگی. والدین باید کودکان را در شناسایی این  فعالیت­‌ها کمک کنند.

4-مهارت‌­های حل­‌مسئله را به کودکتان بیاموزید.

یکی از عوامل ایجاد کننده لجبازی در کودکان، توانایی ضعیف این کودکان در حل مشکلات و مسائل است. والدین باید به کودکان کمک کنند که مشکل را شناسایی کنند، سپس از کودکان بخواهند هر راه حلی را که برای رفع مشکل به ذهنشان می­رسد بیان کنند (هرچه بیشتر بهتر). در مرحله‌­­ی بعد والدین به کمک کودکان محاسن و معایب هر راه حل را پیدا می‌­کنند و در آخرین مرحله بهترین راه‌حل را با کمک کودک انتخاب کنید.

لجبازی در کودکان

5-حس مسئولیت­‌پذیری را در کودکتان تقویت کنید.     

با توجه به سن کودک، تکالیفی را برعهده­‌ی او بگذارید، با این کار ،حس مسئولیت را در او تقویت می­‌کنید. اگر کودک لجباز شما از انجام این تکالیف شانه خالی کرد، شما به عنوان والدین، دوش به دوش او این کارها را انجام دهید و اگر این کارها را انجام داد به او پاداش دهید. برای مثال، می­‌توانید از کودک 5 ساله خود در آشپزی کردن کمک بگیرید.

6- از تکنیک محروم‌­سازی استفاده کنید.   

وقتی که هیچ تکنیکی مؤثر واقع نشد، از تکنیک محروم­‌سازی برای تغییر رفتار کودک استفاده کنید.

ابتدا به کودک هشدار بدهید، به این صورت که اگر بعد از پنج ثانیه سکوت، فرزندتان فرمان شما را اجرا نکرد، به او هشدار بدهید. فرمان خود را تکرار نکنید. هشدارتان به صورت «اگر-آنگاه» باشد، اگر لباست را برنداری، آنگاه باید روی صندلی بنشینی!. هشدارها باید قاطعانه باشند تا کودک بفهمد جدی هستید. وقتی کودک هشدار شما را شنید و فرمان­تان را اجرا کرد، بلافاصله به او توجه کرده و او را تشویق کنید. اگر بعد از هشدار دادن فرزندتان خواسته شما را اجرا نکرد، باید از فن محروم کردن استفاده کنید. بهترین شیوه محروم کردن این است که فرزند خود را روی صندلی، رو به دیوار بنشانید و به او بگویید « چون کاری که از تو خواستم را انجام ندادی باید روی این صندلی بنشینی». مدت محرومیت برای پیش­­‌دبستانی‌­ها باید 2 تا 4 دقیقه باشد و برای دبستانی­‌ها حدود 5 دقیقه.

وقتی فرزندتان در دوره‌­ی محرومیت به سر می­برد، با او حرف نزنید. قشقرق­‌های فرزندتان و فریادها و اعتراضات یا قول­‌های او را نادیده بگیرید. مشغول کارتان شوید. از زمان­سنج استفاده کنید تا فرزندتان بداند چقدر باید روی صندلی بنشیند.

یک قاعده­‌ی مهم این است که فرزندتان حتما باید 30 ثانیه آخر دوره محرومیت خود را در آرامش به پایان برساند. اگر زمانی که زمان­‌سنج به صدا در­می‌­آید کودک هنوز سر و صدا می­‌کرد، به او بگویید «باید آنقدر روی صندلی بشینی تا آرام شوی» .

نویسنده: تیم تحریریه مشاورلاین

ارسال دیدگاه

مقالات مرتبط