تله های زندگی یا تله های شخصیتی چیست؟

 تله های زندگی یا تله های شخصیتی چیست؟

شاید شما نیز به مانند بسیاری از مراجعه کنندگان به مشاوره علاقه مند به اطلاع از تله های زندگی یا تله های شخصیت خود باشید. در این مقاله سعی داریم به مفهوم تله های زندگی و انواع آن بپردازیم.

تعریف تله های زندگی

تله های زندگی که گاهی آن را تله های شخصیتی نیز می نامند، در واقع همان معادل عامیانه طرحواره هایی هستند که از کودکی و نوجوانی در ذهن ما شکل می گیرند. این مفهوم را جفری ای. یانگ (Jeffrey E. Young) روان درمانگر مشهور آمریکایی از سه دهه قبل مطرح کرد. پروفسور یانگ متوجه شد مراجعه کنندگان به مشاوره و درمان که شکایت از مشکلات تکراری در زندگیشان دارند؛ معمولاً از الگوهای ذهنی خاصی در رنج هستند. او این الگوها را «طرحواره­ های ناسازگارانه» یا به زبان دیگر تله ­های زندگی نامید. تله ها یا طرحواره ها در اصل یک باور عمیق در زندگی افراد است که سالهای سال در ذهن اوست. این تله ها یا طرحواره ­ها به قدری در زندگی ما گسترده و فراگیر است که به یک الگوی رفتاری، احساسی و ذهنی تکراری در زندگی تبدیل می شوند. تله های زندگی معمولاً یک ماهیت خودآسیب رسان داشته و می تواند مانع رشد و پیشرفت افراد شود. به عنوان مثال کسی که تله ی «شکست» در ذهن او شکل گرفته، همواره خود را در دستیابی به اهداف ناتوان دانسته و حین قبول مسئولیت به شدت آشفته می شود. یا فردی که در روابط صمیمانه مدام گیر آدم هایی می افتد که وی را تحقیر می کنند، می تواند یک نمونه رفتاری ناشی از تله های زندگی باشند.

ویژگی تله های زندگی

طبق تعریف ارائه شده در بالا تله های زندگی یا شخصیتی چندین ویژگی مشترک دارند:

  1. الگوی تکراری از خاطرات، احساسات، افکار و رفتارها را موجب می شوند.
  2. معمولاً در روابط فرد با دیگران تأثیرگذار هستند.
  3. در طول سالهای کودکی و یا نوجوانی شکل می گیرند.
  4. در سراسر زندگی فرد وجود دارند.
  5. به راحتی می­ توانند عملکرد زندگی فرد را مختل کنند.

تله های زندگی چگونه شکل می گیرند؟

طبق تحقیقات علمی دلایل مختلفی برای شکل گیری تله های زندگی یا طرحواره ها مطرح شده است. اما از جمله مهمترین این دلایل می توان به موارد زیر اشاره کرد:

نیازهای هیجانی برآورده نشده

منظور از نیازهای هیجانی یک سری نیازهای اولیه است که کودک باید آنها را در زندگی داشته باشد مثل احساس امنیت، احساس استقلال، احساس شادکامی و غیره. برای اطلاعات مقاله “5 نیاز عاطفی مهم که برای رشد بهنجار فرزندم نیاز دارم!” را بخوانید.

تجارب اولیه مشکل ساز

گاهی اوقات افراد به دلایل مختلف ممکن است تجارب ناگواری را در چند سال اول زندگی خود داشته باشند. مثل تجربه از دست دادن والدین، تنش همیشگی در خانواده، مورد سوء استفاده واقع شدن و غیره. این تجارب می توانند در شکل گیری تله­ های زندگی یا طرحواره های ناسازگار موثر باشند.

سرشت هیجانی اولیه

هر کودکی با سرشت هیجانی خاصی متولد می ­شود. برخی کودکان از ابتدا آرامتر بوده و برخی غرغرو و بدقلق هستند. این سرشت هیجانی در تعامل با رویدادهای ناخوشایندی که فرد تجربه می کند، موجب شکل گیری طرحواره ها می شوند. مثلا کودکان بدقلق و بازیگوش بیشتر از سمت والدین و مراقبین تنبیه می شوند تا کودکان آرام. تنبیه مداوم می ­تواند موجب شکل گیری یک حس منفی به خویشتن و دنیا در ذهن فرد ­شود. درونی شدن چنین احساسات و تصوراتی پیش زمینه شکل­ گیری تله های زندگی هستند.

انواع تله های زندگی کدامند؟

پروفسور یانگ بر اساس مطالعات بالینی خود، چندین تله زندگی یا طرح واره ناسازگارانه را مطرح کرد. در ادامه بر برخی از مهمترین تله ­های زندگی اشاره می شود.

تله جدایی و طرد شدن

افرادی که تله جدایی یا طرد شدن دارند بر این باورند که افراد مهم زندگی­شان، رابطه خود را با آنها قطع کرده و در نهایت تنها خواهند ماند. چنین افرادی مدام استرس و ترس از طرد شدن دارند. آنها به شدت این باور را دارند که به خاطر دیگری از جانب فرد مورد علاقه خود کنار گذاشته خواهند شد.

تله محرومیت هیجانی

نگرانی دائمی افراد دارای تله محرومیت هیجانی، عدم دریافت توجه و احساس از سمت دیگران است. این افراد به دلیل اینکه احساس می­ کنند کسی به آنها توجه ندارد، بسیاری از روابط خود را محدود کرده و همواره تنها هستند.

تله بی ­اعتمادی

اگر تله بی اعتمادی در ذهن فردی شکل گرفته باشد، همیشه اعتقاد دارد که دیگران در صدد سوء استفاده از وی هستند و یا اینکه می خواهند سر او کلاه بگذارند. بر این اساس این افراد به سختی می توانند به دیگران اعتماد کنند.

تله نقص و شرم

برخی از افراد به صورت مستمر این احساس را دارند که آدم­های شایسته­ ای نبوده و نقایص و مشکلات عمده دارند. این افراد در واقع درگیر تله نقص و شرم هستند. این تله می تواند این افراد را نسبت به قضاوت دیگران بیش از حد حساس کند. چنین افرادی سعی دارند از روابط اجتماعی و اجتماعات انسانی دوری کنند تا کسی متوجه نقص و ضعف آنها نشود.

تله وابستگی و بی کفایتی

افرادی که درگیر تله وابستگی و بی کفایتی هستند، معمولاً قادر به پذیرش مسئولیت ­های روزمره زندگی نیستند. آنها نمی ­توانند به طور مستقل برای زندگی خود تصمیم بگیرند. احساس وابستگی این افراد به دیگران به اندازه ­ای است که موجب می شود دیگران از ارتباط با آنها طفره بروند. چنین امری احساس وابستگی و بی کفایتی آنها را تشدید می­کند.

تله شکست

گرفتار شدن در تله شکست موجب آماده کردن ذهن فرد برای پذیرش شکست و عدم موفقیت می­ شود. این تله موجب می ­شود فرد به گونه غیرقابل اجتناب بر این باور باشد که در مسایل مختلف زندگی مثل شغل، تحصیل، ورزش و …  نمی ­تواند به مانند همسالانش عملکرد مطلوبی داشته باشد، و حتماً شکست می خورد. این افراد به گونه ای افراطی از شروع هر کاری و پذیرش هر مسئولیتی اجتناب می کنند.

تله فداکاری

افرادی که تله فداکاری در آنها شکل گرفته به طور ارادی، آگاهانه و مستمر نیازهایشان را فدای کسانی می­ کنند؛ که می پندارند از خودشان ضعیف تر است. چنین افرادی هیچ گاه به نیازهای خود فکر نمی ­کنند و اگر زمانی به دنبال نیازها و هدفهای خود بروند به شدت احساس گناه می کنند. این امر باعث می شود که به مرور زمان  نیازهای خود را فراموش کنند. عدم توجه به نیازهای شخصی در این افراد همواره یک خشم درونی شدید را موجب می ­شود. این خشم فروخورده معمولاً مشکلاتی را برای فرد ایجاد می­ کند.

تله استحقاق و بزرگ منشی

برخی از افراد همواره حس می ­کنند از دیگران بالاتر بوده و شایسته توجه ویژه ­ای هستند. چنین افرادی معمولاً دارای تله استحقاق و بزرگ منشی می­ باشند. این افراد به به دلیل این احساس برتری، نیازی نمی بینید که مثل دیگران از قوانین موجود تبعیت کند. تفکر “تافته جدا بافته” بودن مشکلاتی را در زندگی شخصی و ارتباطی برای آنها ایجاد می کند.

تله اطاعت

تله اطاعت موجب می­ شود فرد برای اجتناب از پیامدهای منفی خاصی (مثل طرد شدن، عدم دریافت محبت و …)، خود را بدون قید و شرط وقف درخواست دیگران کند. به همین خاطر به گونه افراطی تمایلات و خواسته های خود را در روابط سرکوب می­ کند. این امر موجب می­ شود که حس کند دیگران برای خواسته­ ها،  عقاید و احساساتش اهمیتی قائل نیستند. معمولاً تله اطاعت نیز موجب شکل گیری یک خشم فرو خورده در فرد می شود. این خشم حتماً در آینده ابراز خواهد شد.

تله بازداری هیجانی

افرادی که تله بازداری هیجانی در ذهن آنها فعال است عمدتاً احساسات عقاید و رفتارهای خودانگیخته خود را به دلیل ترس از عدم تأیید دیگران و احساس شرم سرکوب می کنند. چنین افرادی معمولاً هیچکدام از هیجانات منفی و مثبت خود مثل خشم و پرخاشگری، عشق و دوست داشتن و … را ابراز نمی کنند.

تله معیارهای سرسختانه و عیب جویی افراطی

افراد گرفتار در تله معیارهای سرسختانه می پندارند که باید همواره تلاش کنند تا به استانداردها و ایده آل های خود برسند. چنین افرادی برای اجتناب از مورد انتقاد قرار گرفتن استانداردهای درونی بسیار انعطاف ناپذیری برای خود تعیین می کنند. این افراد تنها زمانی احساس آرامش می کنند که دستاوردهایشان مطابق با این استانداردها باشد. افرادی که چنین استانداردهایی دارند معمولاً نسبت به عملکرد دیگران حساس بوده و از آنها نیز انتقاد می کنند.

تله های زندگی - تله های شخصیت

آیا تله های زندگی قابل تغییر هستند؟

با توجه به ماهیت تکراری تله­ های زندگی و اینکه در سالهای گذشته و دوران کودکی شکل گرفته اند؛ همواره این سوال در مشاوره پرسیده می شود که “آیا تله های زندگی امکان تغییر دارند؟”.  باید گفت اگر چه این تله ها طی گذر زمان شکل گرفته، در ذهن فرد نهادینه شده و به نوعی اتاق فرمان فکر فرد را تسخیر کرده،  اما با شروع مشاوره و روان درمانی تغییر در آن امکان پذیر است. طرحواره درمانی یک رویکرد علمی جدیدی است که با هدف درمان تله های زندگی یا طرحواره های ناسازگارانه شکل گرفته و تاثیر آن در چندین کارآزمایی بالینی تایید شده است.

آیا طرحواره درمانی با هدف تغییر تله ها از طریق آنلاین امکان پذیر است؟

بله. خوشبختانه طرحواره های درمانی یک رویکرد انعطاف پذیر و موثر به درمان است که انجام آن به صورت حضوری و مشاوره آنلاین نیز امکان پذیر است.

چگونه می توانیم از تله های زندگی یا تله های شخصیت خود آگاه شویم؟

برخی از افراد با وارسی کردن رفتارها، افکار و احساسات خود بر اساس لیست تله های زندگی؛ تا حدود زیادی متوجه می شوند که ممکن است در کدامیک از این تله ­ها گیر افتاده باشند. اما برای اطمینان از این موضوع می توان از روانشناسان، مشاوران و طرحواره درمانگران متخصص کمک گرفت. یک راه دیگر آگاهی یافتن از تله ه­ای شخصیتی پاسخ دادن به پرسشنامه­ « تله های زندگی » است. این شناخت می تواند موجب تحول در زندگی شده و میزان موفقیت را دو چندان کند.

ارسال یک پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *